Coeliakie - Wat is kruisbesmetting en hoe lees je etiketten?
- Mechteld
- 1 apr
- 8 minuten om te lezen
Bijgewerkt op: 1 aug
Kruisbesmetting is een term die je vaak hoort als je glutenvrij eet. Maar wat betekent het nou precies? En wat kan ik eraan doen om dat te voorkomen? Want kruisbesmetting kan overal voorkomen: in je eigen keuken, tijdens het productieproces van voedingsmiddelen of wanneer je uit eten gaat.
Het ontstaat wanneer gluten van een product dat gluten bevat, terechtkomen op een glutenvrij product. Het product wordt vervuild met gluten.
Coeliakie en kruisbesmetting
Soms denken mensen, chefs en de keukenbrigade dat je meedoet aan de glutenvrije trend die wereldwijd gaande is. Dus heb je coeliakie, glutensensitiviteit of dermatitis herpetiformis? Dan moet je dat echt steeds weer uitleggen.
Dat je echt geen gluten mag eten, dat je niet meedoet aan de trend en dat je geen keuze hebt. Ook niet een klein beetje!
Het is niet leuk, maar leg aan de serveerster of chef uit dat jij glutenvrij moet leven. Vraag of ze iets voor je kunnen klaarmaken. Vaak lukt dat prima. En hoe leuk dat ikzelf vaak een chef tegenkom die weet hoe ik moet eten en die iets heel speciaals voor mij op tafel zet.
🌾 Kruisbesmetting met gluten - wat is het en hoe voorkom je het?
Voor iedereen met coeliakie kan zelfs een kleine hoeveelheid gluten al flinke klachten veroorzaken en schade aan de dunne darm geven. De hoeveelheid gluten die je wel kunt verdragen is persoonlijk en verschilt per persoon. Je kunt niet per se in grammen uitdrukken wat je wel en niet mag eten.
Bij coeliakie is de veilige grens vastgesteld op maximaal 50 milligram aan gluten per dag. De algemene medische richtlijn hanteert echter een maximale drempel van 10 milligram gluten per dag om darmbeschadiging op de lange termijn te voorkomen.
Ga je over die grens dan is de kans groot dat je ziek wordt; maar dit is heel persoonlijk. De een kan er iets over heen gaan; de ander moet er echt onder zitten. En in het begin van de diagnose is dat een gevecht. En gaat het goed, ga dan nooit verder experimenteren, dit is het en dit is veilig.
🌾 Kruisbesmetting met gluten - hoe kun je het voorkomen?
Weet je eenmaal wat je aan gluten binnen kunt krijgen zonder klachten, dan is het,dus belangrijk om kruisbesmetting te voorkomen. Ook in je eigen keuken bestaat het risico op kruisbesmetting. Denk bijvoorbeeld aan een broodrooster waarin gewoon brood is geroosterd, een snijplank waarop broodkruimels liggen of een mes waarmee eerst glutenhoudend brood is gesmeerd. Met een paar eenvoudige maatregelen kun je je keuken veilig houden en zonder zorgen glutenvrij koken.
Kruisbesmetting kan makkelijk ontstaan, bijvoorbeeld:
Een werkblad dat niet schoon is.
Je snijdt glutenvrij brood op een plank die net is gebruikt om regulier brood op te snijden.
Je gaat met een mes in de pindakaas of boter, smeert dit op een glutenhoudende snee brood en vervolgens doe je dat mes in de jampot. Dan besmet je de jampot met kruimels en gluten.
Je bakt gehaktballen of hamburgers glutenvrij en glutenhoudend in dezelfde bakpan.
Je ziet dat het zo is gebeurd en het is belangrijk om in je gezin iedereen hiervan bewust te maken. Ontdek hoe je daar mee kunt verder leven…
De oplossing!
Snijplanken
Koop twee verschillende snijplanken:
één voor glutenvrije producten
één voor niet glutenvrije producten
Gebruik nooit kunststof snijplanken. De reden? Elke keer als jij met je mes over de plank snijdt, snij je ook minuscule stukjes plastic mee.
Kruisbesmetting via een mes of lepel
Koop gewoon twee gelijke potten pindakaas. Let op dat er geen gluten in zitten. Zo maak je niet teveel uitzonderingen voor degene die glutenvrij moet eten.
Doe een leuke sticker op de glutenvrije pot en op de deksel, altijd goed herkenbaar!
Gehaktballen of hamburgers
Bak eerst de glutenvrije gehaktballen en daarna pas de glutenhoudende gehaktballen, dan kan het in één pan. Gooi daarna het vet weg.
Of liever nog ga voor het glutenvrij recept van Oma’s glutenvrije gehaktbal. Een lekkere gehaktbal voor het hele gezin, wel zo handig en zo lekker, ze merken het verschil niet!
en....
Werk altijd op een schoon aanrecht.
Was je handen regelmatig.
Maak oppervlakten, snijplanken e.d. direct weer schoon.
Bewaar je voeding, gescheiden van elkaar.
Uit eten en coeliakie
Als je uit eten gaat, op visite bent of een terrasje pakt, je krijgt er altijd mee te maken. Want zodra je een stap buiten je bekende omgeving zet, wordt het lastiger. Voor jou, maar ook voor de ander waar jij te gast bent. Ga ervan uit dat iedereen zijn best doet, maar dat als het voor jou lastig is het voor hen ook superlastig is.
Uit eten en kruisbesmetting
Zo maar uit eten wordt, als je coeliakie hebt, lastiger. Je moet leren kijken, lezen, vragen en vertrouwen. En dat laatste moet je soms ervaren. En het klinkt raar, maar met de jaren groeit je gevoel. Het gevoel dat even een praatje met de chef moet maken. Maar ook het gevoel dat je bij jouw favoriete restaurant de chef kunt vertrouwen.
En wordt je uitgenodigd voor een diner waarvan het menu al vast staat? Dan kun je het beste zelf even bellen met het betreffende restaurant.
Want zeker als je buiten de deur eet, is de kans groot op kruisbesmetting. Maak dat praatje met de chef, vertel dat je niet zomaar glutenvrij eet, je hebt coeliakie en moet glutenvrij eten. Maak er geen drama van maar zorg voor jezelf.
Elke goede chef en keukenbrigade zal dat snappen en graag een glutenvrije maaltijd voor je maken. Ontdek onze tips in Coeliakie - Tips voor veilig eten buiten de deur.
Allergenenregels over kruisbesmetting
Er zijn afspraken gemaakt met leveranciers en die zijn vastgelegd in de ‘Allergenenregels’.
Elke fabrikant moet een risicoanalyse maken van een product. Zij zijn verplicht de concentratie allergenen uit te rekenen. Als het percentage ligt boven de 20 milligram per kilogram product, dan moeten ze dit in de vorm van een waarschuwing vermelden.
Zo zijn consumenten goed geïnformeerd over een product en de risico’s bij allergenen.
Het fijne voor de consument is dat je weet of er een risico door bijvoorbeeld kruisbesmetting is als je van dit product eet.
Kruisbesmetting in de fabriek
Leveranciers en fabrikanten van glutenvrije producten moeten zich dus houden aan strenge voorwaarden. Maar je moet zelf ook altijd blijven opletten.
Sinds 2024 hebben fabrikanten te maken met regelgeving over kruisbesmetting, allergenen en de concentratie van gluten per product. De wettelijke regels waar een fabrikant aan moet voldoen zijn:
De producent moet er alles aan doen om kruisbesmetting te voorkomen.
Als dat niet kan, is de producent verplicht een risicoanalyse te doen.
Als uit de analyse blijkt dat een allergeen in het eindproduct kán zitten in een concentratie boven een bepaalde drempel (voor gluten is dat meer dan 20 ppm), dan is een waarschuwing op het etiket verplicht.
Het gaat hierbij om een mogelijk risico. Een deel van de producten kan dus wél glutenvrij zijn; gluten zit er niet per definitie in.
Als uit de analyse blijkt dat er geen risico is, dan mag de fabrikant ook géén waarschuwing op het etiket zetten.
De fabrikant kan dan kiezen uit twee vermeldingen die zijn op gesteld door PAL (Precautionay Allergen Labelling) en die erop duiden dat deze producten niet 100% glutenvrij zijn:
🚫 Kan gluten bevatten
Als het duidelijk is dat er gluten in het product kunnen zitten, maar een fabrikant weet niet zeker van welk graan er is gebruikt, dan kan ook vermeld worden: kan glutenbevattende granen bevatten.
Niet geschikt voor mensen met coeliakie
De fabrikant is op de hoogte van de soort glutenhoudende granen die er zijn gebruikt en vermeld op het Maak een mooi etiket op je flesje met de naam, datum en de toepassing. Van het product dat het niet geschikt is voor mensen met coeliakie.
🌸 Kruisbesmetting uit de fabriek - mijn ervaring
Een voorbeeld waarbij ik van een glutenvrij product toch steeds ziek werd.
Eerst denk je toeval, tweede keer denk je dat kan toch niet en de derde keer was het weer raak. De glutenvrije lekkerbekjes van Iglo. Ik heb mailcontact gehad met Iglo; ze hebben het onderzocht maar het was niet mogelijk dat ik ziek kon worden van hun glutenvrije product. En toch was het zo! Dus weet ik dat ik van Iglo nooit meer glutenvrije producten eet, want daar ligt kruisbesmetting op de loer.
Waarschijnlijk realiseert de fabrikant zich niet dat je daar zo ziek van kunt zijn en dat er een terugslag in je darmen is. Of misschien zijn ze bang voor claims?!
🌾 Wat als er ‘glutenbevattende granen’ op het etiket staat?
Soms staat er op een etiket ‘glutenbevattende granen’. Tja, en dat betekent dus dat de kans groot is dat je er ziek van wordt. Vaak komt dit door kruisbesmetting in de fabriek of door de opslag van granen of zelfs door de molen waar de granen zijn gemalen. Vaak is het product dus in aanraking geweest met andere glutenhoudende granen.
De fabrikant kan daar vaak niets aan doen, maar is verlicht dit te vermelden.
Wat betekent ‘kan glutenbevattende granen bevatten’?
Het is een waarschuwing, een niet verplichte kruisbesmettingswaarschuwing die aangeeft dat:
De fabriek ook met andere glutenhoudende ingrediënten werkt en dat er sprake kan zijn van kruisbesmetting.
Of er zitten mogelijk meer dan 20 miligram gluten in een kilo van het betreffende product.
Heb je coeliakie dan kun je dit product voor de zekerheid beter niet eten.
Als je zonder medische noodzaak glutenvrij eet, dan kun je het risico nemen en het product uitproberen.
Wanneer is een glutenvrij product veilig?
De allergenenregels geven aan dat de fabrikant een risico-analyse moet doen per product.
Als er minder dan 20 mg gluten per kilo in het product zitten dan is het product veilig.
Hoe herken je een glutenvrij product
Op een gegarandeerd glutenvrij product staat altijd een erkend logo. Een logo met een doorgestreepte aar staat Garand voor glutenvrij. Het Crossed Grain Keurmerk.
Een keurmerk dat is gericht op Europa en wordt gecontroleerd door de AOECS een overkoepelende organisatie van coeliakie verenigingen in Europa. Je mag er dus vanuit gaan dat een product van aan de glutenvrije normen voldoet. En veel buitenlandse producten dragen dit keurmerk.
Wanneer weet je of er gluten in het product zitten?
Als het product is voorzien met het glutenvrije logo van Grossed Grain.
Allergenen zoals tarwe en gerst moeten altijd ‘vet’ gedrukt op het etiket staan.
Op het etiket staat ’Kan sporen van gluten bevatten’ of ‘Geproduceerd in een fabriek waar ook gluten worden verwerkt’.
En controleer zelf op ingrediënten die gluten bevatten. Bijvoorbeeld:
tarwe
mout
paneermeel
kamut
rogge
gerst
gerstemoutextract
bloem
tarwezetmeel
gemodificeerd zetmeel (E1404 t/m E1450), kunnen van tarwe gemaakt zijn.
maltodextrine en glucosestroop, kunnen in een heel enkel geval worden gemaakt van tarwe. Maar klachten hierover zijn bijna niet bekend en in elk geval minimaal.
Ben je er niet zeker van of een product glutenvrij is?
Raadpleeg dan de uitgebreide ingrediënten- en productengids van de Nederlandse Coeliakie Vereniging.
Kortom ga op zoek wat er bij je past, blijf overleggen met de chef en vergeet niet te genieten!
Want makkelijk glutenvrij leven kan echt.
👍 Onze weekmenu's
We hebben twee weekmenu's voor je klaar staan. Voor je allereerste week dat je glutenvrij moet eten, omdat je glutenvrije gasten krijgt of gewoon omdat het lekker is.
Ontdek alles over coeliakie bij Terug naar de Basis, ontdek lekkere glutenvrije recepten voor het hele gezin en raadpleeg een huisarts, lees de kleine lettertjes en gebruik vooral je gezonde verstand.
Vragen over coeliakie of een glutenvrije leefstijl?
Ik ben altijd bereikbaar voor vragen, voor het uitwisselen van ervaringen en voor het delen van jouw recepten. Ontdek hoe dat in zijn werk gaat en maak anderen blij met jouw favoriete glutenvrije recepten.
De kleine lettertjes
👉 De kleine lettertjes bij het gebruik van kruiden, helende planten, zalven, tincturen en adviezen
De werking van kruiden en helende planten kan krachtig zijn en invloed hebben op het lichaam, vooral in combinatie met medicijnen of bij bepaalde medische omstandigheden of overgevoeligheden. Dat geldt natuurlijk ook voor reguliere medicijnen, maar verdiep je even in de kracht van het middel. Want soms kunnen ze elkaar flink tegenwerken. Daarom adviseren wij: neem je verantwoording en raadpleeg altijd eerst een arts of gezondheidsprofessional in geval van kleine kinderen en baby’s, zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik, allergieën, overgevoeligheden en chronische aandoeningen. En volg altijd de aanbevolen dosering.
Opmerkingen