De kunst van zelfredzaamheid en voedsel bewaren & hoe deden ze dat vroeger eigenlijk?

Steeds vaker vraag ik me af hoe onze grootouders het allemaal voor elkaar kregen. Zonder koelkast, zonder vriezer en zonder supermarkt om de hoek. Toch hadden ze altijd eten op tafel en een voorraad voor de winter.

Ze verbouwden hun eigen groenten, bewaarden voedsel op slimme manieren en wisten precies hoe ze zichzelf konden redden. Hoe deden ze dat?

Eieren rapen & kippen voeren het hoort er allemaal bij!

Zelfredzaamheid en voedsel bewaren lijken vandaag de dag bijna verloren kunsten. Toch was het voor onze voorouders heel normaal om groenten te wecken, vlees te drogen en voorraden aan te leggen voor de winter. Maar hoe deden ze dat vroeger eigenlijk? En hoe vonden ze daar in hemelsnaam de tijd voor, naast al hun andere dagelijkse werkzaamheden?

Zelfredzaamheid & waarom ik oude ambachten weer heb omarmd

Terwijl ik zelf weer glutenvrij brood bak, groenten weck, fermenteer en een moestuin onderhoud, merk ik hoeveel kennis er vroeger gewoon aanwezig was. en daarmee konden ze zichzelf goed redden. De term van nu 'zelfredzaamheid' is toen al uitgevonden.

Zelfredzaamheid ging hand in hand met kennis van tincturen, zalfjes, fermentatie, handwerk en ambachtelijk vakmanschap.Kennis die generatie op generatie werd doorgegeven en die we onderweg een beetje zijn kwijtgeraakt.

En eerlijk? Het maakt me ontzettend gelukkig om het weer zelf te doen.

Maar hoe deden zij dat nou allemaal?

Toch denk ik daarbij vaak aan mijn opa's en oma's. Het nostalgische gevoel dat ik ervaar, was voor hen geen hobby of levensstijl. Het was pure noodzaak. Een slechte zomer met weinig opbrengst uit de tuin of van het land, betekende simpelweg een magere winter. Want geen voedsel in de kelder, betekende geen eten op tafel. En de grote vraag waar ik nog wat van kan leren is steeds: Hoe deden ze dat?

Zelfvoorzienend leven zonder koelkast, vriezer of supermarkt

Geen koelkast, geen vriezer en geen supermarkt die tot laat open was. En als de voorraad op was, dan was die ook écht op.

Onze voorouders moesten het doen met wat het land, de moestuin en het seizoen hen gaven. Daarom werd er gezaaid, geoogst, geslacht, geweckt, gepekeld en gefermenteerd.

Niet omdat het hip of duurzaam was, maar omdat het simpelweg noodzakelijk was om te overleven. Het was hun dagelijkse werk.

De keuken als hart van het huishouden

Ik zie het nog zo voor me: een keuken vol bedrijvigheid. Grote weckpotten op tafel omdat de andijvie moest worden ingemaakt. Een mand vol groenten en fruit uit eigen tuin. Maar ook de geur van versgebakken appeltaart.

Recepten die niet uit een kookboek kwamen, maar die ze gewoon kenden. Kennis werd doorgegeven van moeder op dochter, van oma op kleindochter. Generatie na generatie.

Soms aangepast aan de smaak van de tijd, maar altijd met dezelfde basis: niets verspillen en vooral vooruitdenken.

Voedsel bewaren zoals onze grootouders dat deden

Onze grootouders waren meesters in het bewaren van voedsel. En de winter vroeg om een goede voorbereiding. Wat in de zomer groeide, moest ook tijdens de donkere maanden nog op tafel kunnen komen.

De kelder stond vol rijen potten met groenten en fruit. Vlees, vis  en boontjes werden gepekeld, spek werd gedroogd en augurken verdwenen in het zuur. Kool werd gefermenteerd voor de winter. Rode kool, witte kool, aardappelen en andere bewaargroenten werden zorgvuldig opgeslagen op een koele plek. Zodra er buiten niets meer groeide, werd de voorraad aangesproken. Niets ging verloren.

Een kelder was vroeger heel gewoon, zelfs in rijtjeshuizen was er een diepere kelderkast.

Herinneringen aan een kelder vol voorraad

Ook onze kelder stond vroeger ook altijd vol. Kleurrijke weckpotten gevuld groenten en fruit stonden netjes op een rij. Aardappelen lagen op een houten vlonder onder de keldertrap. En aan een balk hing spek te drogen; die typische geur zal ik nooit vergeten.

Af en toe liep de kelder vol water, omdat het grondwater steeg en dan moest alles snel omhoog worden gezet. Die kelder, die hoorde bij ons leven. Daar lag de voorraad, daar lag de zekerheid.

Toen de supermarkt alles veranderde

Toen de eerste supermarkt in het dorp kwam, veranderde alles verrassend snel.

De voorraad in de kelder slonk en de moestuin werd kleiner. Nieuwe producten deden hun intrede. Langzaam maakten zelf geteelde groenten plaats voor eten uit blik, pakjes en potjes.

Dat voelde veilig! We waren niet langer afhankelijk van de seizoenen of van de oogst in de tuin.

Maar ongemerkt verdween er ook iets. De recepten en de rituelen verdwenen. De moestuin veranderde in een siertuin. De kelder werd onze speelplaats en later een opslagruimte voor luxe producten zoals wijn, frisdrank, advocaat en boerenjongens. Soms lagen er nog wat aardappelen, maar de noodzaak was verdwenen.

Wat we kunnen leren van onze grootouders

Achteraf bekeken waren onze grootouders hun tijd ver vooruit.

Ze aten met de seizoenen en gebruikten lokale producten. Ze wisten precies hoe ze voedsel konden bewaren zonder kunstmatige toevoegingen. En ze hadden altijd voor een voorraad.

Wat wij tegenwoordig duurzaam, lokaal en bewust eten noemen, was voor hen de normaalste zaak van de wereld.

Is zelfredzaamheid de nieuwe trend?

Zelfredzaamheid is dus eigenlijk een heel oud begrip. Misschien wordt het tijd om daar weer wat leven in te blazen.

Niet om terug te gaan naar vroeger, maar om iets van die kennis mee te nemen naar nu. Misschien weer wat meer voorraad aanleggen. Zelf brood bakken en een paar groenten leren inmaken. Weten hoe je jezelf kunt redden als het nodig is.

Want hoe vanzelfsprekend alles vandaag ook lijkt, in geval van nood is de winkel dicht en is geld alleen niet genoeg.

We hoeven niet terug naar vroeger, maar misschien kunnen we wel iets waardevols meenemen uit het verleden. En wie weet wordt zelfredzaamheid straks niet alleen een trend, maar opnieuw een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven.

Misschien is dat wel de reden waarom oude ambachten ons vandaag weer zo aanspreken. Niet alleen vanwege het nostalgische gevoel, maar ook omdat steeds meer mensen ontdekken hoe waardevol zelfredzaamheid eigenlijk is. Want hoe deden ze dat vroeger?

En vandaag kunnen daar nog iets van leren! Ik elk geval wel!