Gewone Smeerwortel in de hoofdrol

De gewone Smeerwortel (Symphytum officinale) is een belangrijke plant, een graag geziene gast in de berm, op dijken en in de groentetuin. De plant houdt van een wat natte standplaats in de volle zon of in de halfschaduw. Ze lokt bijen en hommels naar haar mooie kelkvormige roze, paarse of witte bloemen die vol nectar zitten.

De smeerwortel is ook een oude bekende als het gaat over kruiden die een bijdrage doen aan onze gezondheid. De plant heeft een lange geschiedenis in traditionele heelkunde en is een belangrijke plant en een erkend krachtig kruid.

Krachtige smeerwortel - foto Terug naar de Basis

Symboliek van de gewone smeerwortel

De Latijnse naam van de gewone smeerwortel is Symphytum officinale. En dat laatste stukje ‘officinale’ geeft aan dat we te maken hebben met een erkende geneeskrachtige plant. De plant werd vroeger overal voor gebruikt als EHBO-plant.

Gewone smeerwortel wordt in oude kruidentradities ook wel ‘heelbeen’ genoemd, te gebruiken bij uitwendige ondersteuning van de huid en beenbreuken. Smeerwortel bevat allantoïne en dat heeft een pijnstillende en ontstekingsremmende werking.

Kenmerken van de gewone smeerwortel

Het is een grote winterharde plant met grote, zachte bladeren en klokvormige roze, paarse of witte bloemen. De bladeren zijn ‘lancetvormig’ een zacht, maar de rest van de plant zit vol kleine, caliumrijke en stekelige haartjes.

De plant groeit snel en kan tot 100 cm groot worden en vanaf mei verschijnen de eerste bloemen.

De plant bloeit tot augustus/september en is een belangrijke bron van nectar en stuifmeel voor hommels en bijen.

Maar ook kleine insecten leven van de smeerwortel, zoals de korttongige hommels. Hun naam zegt het al ze hebben een korte tong en ze kunnen niet via de bloem naar de nectar. Dus boren ze een gat onder de bloem, in de kroonbuis en halen zo de nectar uit de bloem. Je kunt deze gaatjes vaak zien zitten, er zit een bruine rand om het boorgat.

Jammer genoeg kan de bloem zich dan niet meer laten bestuiven door andere hommels of bijen. Maar er is een overvloed aan bloemen dus voor elk insect is er iets bij.

Waarom is smeerwortel belangrijk?

• Groeit snel en is makkelijk te kweken.

• Is prima op je composthoop.

• Perfecte bodemverbeteraar.

• Geschikt voor het maken van voedzame vloeibare mest.

• Diepe wortels halen voedingsstoffen uit de grond omhoog.

• Eén van de bekendste klassieke kruiden voor uitwendig gebruikt.

• Wordt veel gebruikt in zalven en oliën.

• Een plant perfect geschikt voor allerlei insecten.

• De bladeren groeien groot en snel, ideaal om vaker te oogsten

• En het is de leverancier van natuurlijke vloeibare meststoffen.

Wat zijn de werkzame stoffen in gewone smeerwortel?

In de Middeleeuwen werd smeerwortel in- en uitwendig aanbevolen. En smeerwortel is echt een geweldig kruid en ondersteund je huid door uitwendig gebruik.

Maar er zijn nieuwe inzichten en er zijn een aantal dingen waar je op moet letten:

• Niet geschikt voor inwendig gebruik!

Reden hiervoor is dat de plant pyrrolizidine-alkaloïde bevat die in ons lichaam die onze lever kunnen beschadigen en mogelijk kankerverwekkend zijn.

• Nooit op open wonden gebruiken!

Werkzame stoffen die in smeerwortel voorkomen

• allantoïne

• rozemarijn zuur

• looistoffen

• triterpensaponinen

• choline

• vitamine B12

• silica

• phytosterine

• kalium

• calcium

• pyrrolizidine Alkaloïde

Gewone smeerwortel ondersteund je gezondheid als er sprake is van

• herstel van beschadigd weefsel

• kneuzingen

• verstuikingen

• zwellingen

• spierpijn

• kniepijn

• rugpijn

• reumatische klachten

• ruimt afvalstoffen op

• verbetering doorbloeding

• verbetering lymfestroom

• botbreuken

• oude wonden

• zweren

• dichte/oude korsten

• kloven

• insectenbeten

Smeerwortel voor keel en mondhygiëne

In smeerwortel zit de stof allantoïne die celvernieuwing stimuleert. Deze stof wordt gebruikt voor het verzachten van irritaties en herstel van het weefsel in de mond en keel. De plant is ontstekingsremmend en verminderd zwellingen. Bijvoorbeeld bij:

• aften

• ontstoken tandvlees

Je mag dit goedje nooit doorslikken én er zijn gewoon andere natuurlijke alternatieven.

Voor keelpijn gorgel je met:

• zout water

• honing

• thee van tijm

• thee van salie

• thee van kamille

Voor mondhygiëne, gorgel je met:

• zout water

• kokosolie - oilpulling

• thee van salie

en kauwen op kruidnagel dat doe je voor een frisse adem.

🍃 Hoe gebruik je de bladeren van de smeerwortel?

Zachte, fris groene bladeren vormen de basis voor een gezonde zalf.

Vroeger werden zalven, omslagen of kompressen ingezet in geval van botbreuken, verstuikingen en kneuzingen.

Vers geplukte bladeren, vroeg in het voorjaar geplukt, hebben de voorkeur en zijn perfect voor het maken van:

• geïnfuseerde olie

• zalf/balsem

• omslagen

• kompressen (met verse of gedroogde bladeren.

Het mooie grote blad van de smeerwortel kun je prima drogen en zelfs vermalen tot een poeder, zodat je altijd een voorraadje hebt in geval van nood.

Hoe gebruik je smeerwortel zalf/balsem?

Balsem wordt gebruikt in omslagen of kompressen en is toepasbaar:

• als dagelijkse huidverzorging

• bij kleine kneuzingen

• bij irritatie of een ruwe of trekkerige huid.

👉 Hoe maakt je een zalf of balsem van de smeerwortel?

Hoe gebruik je de wortel van smeerwortel?

Net als het blad heeft de wortel een ondersteunende werking. De wortel van de gewone smeerwortel geeft een sterker en geconcentreerder resultaat en wordt gebruikt bij het maken van:

• geïnfuseerde olie

• zalf/balsem

• afkooksels

Vanwege de hoge concentratie allantoïne wordt de wortel uitwendig gebruikt bij botbreuken, wonden en gewrichtsontstekingen.

En vers geraspte smeerwortel is een prima als afkoeling en pijnstiller bij brandwonden.

🥣 Hoe maak je een afkooksel van smeerwortel?

• 100 g verse wortelpennen van de smeerwortel

• 250 ml water

• Maak de smeerwortelpennen helemaal schoon en verwijder rare plekjes.

• Snij de pennen in kleine stukjes.

• Doe water in de pan en voeg de stukjes toe.

• Breng dit aan de kook en laat het5 minuten doorkoken.

• Giet alles door een zeef in een schone kom laat het afkoelen.

Wat heb je nodig om dit afkooksel toe te passen?

• steriel compres van medisch gaasje

• zwachtel

Hoe leg ik een compres aan?

• Drenk een compres in het afkooksel, zodat de doek goed nat is.

• Leg het compres op de plek ie moet worden ondersteund.

• Wikkel een zwachtel om de plek, zodat het gaasje blijft zitten.

• Herhaal deze handeling elke drie uur.

👉 Meer ontdekken over gezonde en helende planten die bij jouw in de buurt groeien?

👉 De kleine lettertjes bij het gebruik van kruiden, helende planten, zalven, tincturen en adviezen

De werking van kruiden en helende planten kan krachtig zijn en invloed hebben op het lichaam, vooral in combinatie met medicijnen of bij bepaalde medische omstandigheden of overgevoeligheden. Dat geldt natuurlijk ook voor reguliere medicijnen, maar verdiep je even in de kracht van het middel. Want soms kunnen ze elkaar flink tegenwerken. Daarom adviseren wij: neem je verantwoording en raadpleeg altijd eerst een arts of gezondheidsprofessional in geval van kleine kinderen, baby's, zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik, allergieën, overgevoeligheden en chronische aandoeningen. En volg altijd de aanbevolen dosering.