Van ei tot kuiken - het broedproces stap voor stap

Vanaf het moment dat bevruchte eitjes onder de kip liggen begint de 21 daagse broedtijd. De broedse kip blijft trouw op haar eitjes zitten en eigenlijk weet je niet wat er zich onder haar veren afspeelt. Maar we zijn wel nieuwsgierig!

En wil je alles op de voet volgen? Laat je dan informeren.

Want er is natuurlijk niets leukers dan van die donzige kleine kuikentjes die hun moeder overal volgen en die jij heel tam kunt maken. Tenslotte voelen ze zich het best thuis waar ze opgroeien.

Ons eerste kuiken kijkt de wereld in - foto Terug naar de Basis

Van ei tot kuiken - broedproces stap voor stap

We hebben het geluk dat één van onze kippen telkens weer broeds wordt, en dit keer besloten we haar te verrassen met een aantal bevruchte eieren. Bij onze zoon, die buitenaf woont en daar een haan houdt, halen we acht eieren op. Voorzichtig leggen we ze onder de broedse kip in het leghok en daarmee begint het avontuur.

Zodra een kip broeds wordt, begint er iets bijzonders. Het maakt haar niet uit of de eieren van haarzelf zijn of van een andere kip, haar instinct neemt het over. De natuur roept, en ze geeft zich er volledig aan over. Ze nestelt zich vastberaden in een leghok of een andere plek waar ze zich veilig voelt. Ze is klaar om nieuw leven uit te broeden.

Wil je eerst wat tips over Jonge kuikens? Lees dan deze praktische tips voor beginners

Het broedproces in beeld - van ei tot kuiken

En dan is de tijd van wachten is aangebroken, en we hebben er geen invloed op. Moeder waakt over haar eieren. Ze is heel trouw en zit stoïcijns voor zich uitkijkend op het nest. Zelfs een blaadje sla, waar ze normaal gesproken ‘een moord’ voor doet, kan haar niet uit haar trance halen. Ze eet en drinkt bijna niet en haar lichaamstemperatuur stijgt. Ze plukt veren van haar buik en legt de kale huid van haar buik op de eieren, zo blijven de eieren warm en vochtig.

Als je haar probeert te benaderen dan begint ze fel te pikken.

Toch halen we haar om de dag van de eieren af. Om te eten, te krabben en om te poepen. En dan ruik je wat twee dagen niet poepen doet bij een kip.

Omdat we het broedproces niet te vaak willen verstoren, laten we de kip verder met rust.

De eitjes die onder haar liggen zijn, als het goed is, bevrucht. Hopelijk heeft de haan zijn best gedaan. Want één ding is zeker, er is een haan nodig voor de voortplanting.

Hoe herken je een broedse kip?

De kip is iets drukker, onrustig en maakt een piepend of tokkend geluid. Verder zit ze heel graag op een nest of in het legnest.

De eieren

De broedse kip verzameld eieren onder haar lijf en begint gelijk met broeden. Soms legt ze zelf een aantal eieren, maar vaak legt ze in de broedse periode niet en steelt ze gewoon wat eieren van haar buurvrouw. Als er meerdere eieren zijn gelegd, is het handig als je ze even markeert met een potlood. Zo weet je welke eieren tegelijk gelegd zijn en ongeveer tegelijk uitkomen. En weet je welke eieren ze er later heeft bij-gescharreld.

Bereid je goed voor op de komt van kleine kuikens

Is er geen broedse kip in beeld dan moet jij die taak op je nemen en je voorbereiden.

Haal of bouw een kuikenhokje en schaf kleine kuikenvoer- en drinkbakjes aan.

Bevruchte eieren

Als er geen haan is dan worden de eieren niet bevrucht. En als je binnen de bebouwde kom woont, dan weet je dat het hebben van een haan lastig is en soms zelfs verboden is.

Toch kun je het wonder van kuikens een keer ervaren. Je haalt gewoon wat eieren op bij vrienden of familie of koopt wat bevruchte eieren. De broedse kip zal ze in liefde aanvaarden en beginnen met broeden. Het worden haar kinderen, ook al zijn ze veel groter of hebben ze vreemde veren.

Heb je geen broedse kip, dan kun je ervoor kiezen om bevruchte eieren te kopen en in een broedmachine uit te broeden.

Realiseer je wel dat de natuur het zo regelt dat 50% van de jonge kuiken hennen zijn en 50% zijn hanen. Weet dus wat je doet! Je kunt de hanen niet aan hun lot overlaten of bij een dierenweide achterlaten. Neem hierin dus je verantwoordelijkheid.

Hoe ziet een ei er van binnen uit?

Elk ei heeft een spitse en een stompe kant. Aan de stompe kant zit tussen eiwit en eischaal een ‘luchtkamer’. Pas gelegde eieren hebben geen luchtkamer; die ontstaat pas als het ei afkoelt. De luchtkamer is van levensbelang voor kuikens. Die schaal van het ei, beschermt het kuiken tegen de buitenwereld en levert vocht en voedingsstoffen om te 

groeien.

Doorsnee van een ei - afbeelding Terug naar de Basis

Hoe worden eieren uitgebroed?

De natuur heeft dit fabelachtig geregeld. Een broedse kip, een haan die zorgt voor de bevruchting en voilà een bevrucht ei is geboren. Het duurt dan nog even voordat alle eitjes zijn verzameld door de broedse kip, maar als het dan zover is, zit ze dagenlang vol toewijding op haar nest.

En hoe dat er dan uitziet, ontdek je hieronder.

Het grote aftellen is begonnen…

1. Dag 1 tot 7 - Start van het broeden

De ontwikkeling van hart en bloedvaten begint zodra het ei

• op lichaamstemperatuur warm wordt gehouden (± 37,5°C);

• een constante luchtvochtigheid heeft.

In deze dagen is er de vorming van de bloedvaten en het hartje dat steeds sneller gaat kloppen. Als je het ei na een paar dagen zou schouwen (tegen lichtbron houden) dan kun je die ontwikkeling al zien.

Rond de vijfde dag ontwikkelt het geslachtsorgaan van de kip. Hoewel het geslacht vroeg wordt bepaald, is het pas bij kuikens van 5 tot 8 weken oud aan het uiterlijk (kammen/lellen) te zien.

2. Dag 8 tot 14 - Groei van het kuiken

Het kuiken groeit snel, ontwikkeld zich verder en krijgt haar vorm.

Ogen, snavel en vleugeltjes worden langzaam zichtbaar. Het wordt al een echt kuiken.

Het ei moet in deze periode regelmatig worden gedraaid. De moeder pakt die taak zelf op. Als je eieren in een broedmachine legt, moet jij die taak op je namen.

3. Dag 15 tot 18 - Laatste fase van de groei

Het gaat nu snel; het kuiken vult nu bijna het hele ei.

Het kuiken begint vanaf dag 19 de luchtkamer in het ei te gebruiken en neemt de resten van de dooier op in het lichaam. Zodat ze goed gevoed begint aan de reis naar de buitenwereld. Ontdek alles over de luchtkamer van een ei.

4. Dag 19 tot 21 - Klaar om uit te komen

Het kuiken is nu goed gegroeid en klaar om uit te komen.

De veren zijn gegroeid en het kuiken draait zich richting de luchtkamer. Vanaf vandaag zal kuiken voor het eerst adem halen via de luchtkamer. Én er gebeurt nog iets wonderlijks, het kuiken gaat nu al piepen.

Het kuikentje prikt met haar eitand het vlies van de luchtkamer door en haalt haar lucht uit de luchtkamer. Daarom moeten de eieren vanaf dag 19 niet meer worden gedraaid.

5. Uitkomen van eieren

Een geweldig moment waar iedereen op wacht is het uitkomen van de eieren.

En dat is voor een klein kuiken een heel proces, dat lukt niet in een keer.

Het hele proces van uitkomen kan 12–24 uur duren. En 21 dagen is ‘gemiddeld’,

het kan best 1 of 2 dagen eerder of zelfs later zijn dat de eieren uitkomen.

Als er na dag 23 geen activiteit is of er klinkt geen gepiep dan is de kans aanwezig

dat het kuiken niet levensvatbaar is of mogelijk is het ei nooit bevrucht.

Maar hoor je gepiep dan komt er nog een kuiken uit het ei.

Het wordt nu wel heel spannend!

Hoe komen kuikens uit de eieren?

Het moment waarop de eieren uitkomen, is misschien wel het spannendste van het hele broedproces. Dagenlang lijkt er weinig te gebeuren, maar binnenin groeit en ontwikkelt zich nieuw leven.

En dan, ineens, is daar het eerste scheurtje in de schaal. Met kleine tikjes en veel geduld werken de kuikens zich naar buiten. Het is een kwetsbaar, maar wonderlijk proces, het begin van een nieuw leven, recht onder de vleugels van de kloek.

Hoe komt een kuiken uit het ei?

Het is een hele reis voor zo'n klein kuikentje. Hieronder hebben we de reis van het kuiken in het ei voor je op een rijtje gezet.

Wat is een eitand van een kuiken?

Een eitand is een tandje boven op de snavel van een kuiken. Een hard, klein wit of licht puntje dat zit aan het uiterste puntje van de bovensnavel van het kuiken. Met dat tandje kan het kuiken de eischaal kapot maken. Als het kuiken is uitgekomen en de snavel van het kuiken groeit, is de eitand niet meer nodig en zal afvallen.

Kuiken met eitandje voorop de snavel

Aanpikken

Een kuiken maakt altijd een gaatje in de stompe kant van het ei, daar waar de luchtkamer zit. Het aanpikken van het ei is het eerste zichtbare teken dat het kuiken klaar is om geboren te worden. Van binnenuit maakt het met zijn eitand een klein gaatje in de schaal, een voorzichtig tikje dat het begin markeert van een intens proces. Dit eerste scheurtje lijkt klein, maar vraagt veel kracht en doorzettingsvermogen.

Een aangepikt ei, het eerste zichtbare teken...

Ademhaling & rusten

Het kuikentje moet leren dat het verder kan met longademhaling en daarvoor neemt het de tijd. Het komt letterlijk voor het eerst op adem en rust soms uren lang voordat het klaar is voor de volgende stap.

Draaien

Het kuiken draait dan langzaam rondjes in het ei. Het pikt daarbij de schaal steeds iets verder door. En het kuiken kan het echt alleen! Help een kuiken niet met uitkomen, dat gaat echt te snel. Gun het kuiken de tijd, zodat het op eigen kracht kan uitkomen.

Het ei breekt open

Als het kuiken een rondje heeft gemaakt om de schaal aan te pikken dan duwt het met de pootjes tegen de schaal en daardoor schiet de kap van de eierschaal eraf. Duurt het echt te lang dan mag je voorzichtig een handje helpen.

Lekker opdrogen

Dan is het zover, de grootste inspanning is achter de rug. Een net uitgekomen kuiken is moe en nat. Het heeft een paar uur nodig om bij te komen van deze flinke klus en om op te drogen. Laat het kuiken dus met rust.

Een aantal uren later, onder de warme vleugels van de moeder kip ligt een klein, donzig kuiken veilig te rusten. Wachtend op zijn broers en zussen. Dit is waar het allemaal om draaide. Drie weken lang zat ze geduldig op haar eieren, bijna in een soort stille toewijding, gedreven door één doel: nieuw leven voortbrengen.

Trotse moeder kip met haar acht kuikens - foto Terug naar de Basis

Een ideale luchtvochtigheid

Een goede luchtvochtigheid is van groot belang. Een te lage luchtvochtigheid kan leiden tot verdroging. De dooier of de embryo kan zich niet goed ontwikkelen en het ei komt niet meer uit.

Een ei verliest tijdens het proces vocht, omdat er ruimte moet komen voor de ontwikkeling van een luchtkamer. Het is dan ook belangrijk om een plek uit de zon te kiezen voor je broedhok of broedmachine.

Maar de luchtvochtigheid moet je echt controleren voor een goede uitkomst:

• In de eerste fase, de eerste 18 dagen, moet luchtvochtigheid liggen tussen 50 en 55%.

• De laatste 3 dagen moet de luchtvochtigheid liggen tussen 65 - 75%.

Het is dus goed ook in de broedmachine de luchtvochtigheid iets te verhogen of de eitjes heel af en toe iets nat te sproeien met water (37,5 C).

Wat eet een kuiken als ze in het ei zit?

Tja, wat eet een kuikentje nou eigenlijk? Het ei is tenslotte hermetisch afgesloten, waar leeft het kuiken nou eigenlijk van?

Het is een prachtig proces, want een kuiken voedt zichzelf. Dat kan dankzij een vernuftig systeem van de bloedvaten die de dooier en de eiwitten opnemen. Ook wordt er vocht uit het eiwit gehaald. Vlak voordat het kuiken uit het ei komt, eet het de rest van het eigeel op en zo heeft het kuiken een energievoorraad voor de eerste 24 uur van zijn leven.

Wat is een luchtkamer in een ei?

Een vers gelegd eitje heeft nog geen luchtkamer. De luchtkamer ontstaat als de inhoud van het ei wat afkoelt. Daardoor laten de twee schaalvliezen los van de binnenkant van ei. Die kleine luchtruimte ontwikkeld zich tot de luchtkamer. Als een ei ouder wordt, verdampt er steeds meer vocht uit het ei en daardoor komt er meer ruimte voor de luchtkamer.

De luchtkamer functioneert als gaswisseling en bij de eerste ademhaling van het kuiken.

Een schaal van een ei bestaat uit duizenden microscopisch kleine poriën. Via die poriën kan zuurstof naar binnen en koolmonoxide naar buiten.

Versheidstest van een eieren

Je kent het vast wel de watertest voor het bepalen van de versheid van een ei.

Daarin speelt de luchtkamer een belangrijke rol.

Pak een pannetje en vul dat met water. Doe daarin het ei of de eieren.

• Super vers ei

Een kakelvers ei zal tot op de bodem van de pan zinken en daar horizontaal gaan liggen.

• Vers ei

Het ei zinkt tot op de bodem van de pan, maar wijst met de punt omhoog.

• Een iets ouder ei

Een prima te eten iets ouder ei, zinkt naar de bodem en komt schuin omhoog.

• Bedorven ei

Een ei dat bedroven is, en niet meer eetbaar, drijft boven in de pan.

Leuk toch! Dat je nu weet hoe het komt dat een ei gaan drijven naar mate het ouder wordt.

⚠️ Veelgemaakte fouten door ongeduld

• Help een kuiken dat uit het ei komt niet, want je kunt heel makkelijk een bloeding veroorzaken.

• Wees niet te ongeduldig en verstoor het nest niet! Laat de kip met rust.

• Open een broedmachine zo min mogelijk.

Ben je op de hoogte van alles wat je moet weten en moet regelen om kuikens uit te broeden? Dan wens ik je heel veel plezier toe met het hele proces en de jonge kuikens!

Ontdek nu al hoe je de kuikens moet verzorgen.